Kiều-Trần-Như Thánh Chúng — Năm anh em đầu tiên được đức Phật độ

Tóm tắt nhanh: Năm anh em Kiều-Trần-Như là những tu sĩ đầu tiên được Đức Phật độ sau khi ngài giác ngộ dưới cội bồ-đề. Họ là bạn tập hành của Siddhārtha trong khoảng thời gian khổ hạnh, và sau khi Đức Phật tìm thấy Trung Đạo, năm người này trở thành những đệ tử chính thức đầu tiên. Sự xuất hiện của họ không chỉ đánh dấu khởi đầu của Tăng đoàn mà còn chứng tỏ rằng con đường tu tập của Đức Phật không riêng cho ngài mà có thể được theo bằng cách khác.

Kiều-Trần-Như là những ai?

Kiều-Trần-Như (Pañcavargika, trong tiếng Pāli là “nhóm năm người”) chỉ những năm vị tu sĩ đầu tiên được Đức Phật độ sau khi ngài chứng đạo. Đây là những nhân vật vô cùng quan trọng trong lịch sử Phật giáo bởi vì họ là những người đầu tiên đi theo Đức Phật và xây dựng nên Tăng đoàn (Saṅgha) — cộng đồng những người thực hành pháp.

Trước khi trở thành đệ tử của Đức Phật, năm vị này đã là bạn tập hành của Siddhārtha trong 6 năm khổ hạnh mà ngài đã theo học các đạo sư khác và cố gắng đạt giác ngộ thông qua sự tự hành hạ. Tuy nhiên, khi Siddhārtha nhận ra rằng khổ hạnh cực đoan không dẫn tới giải thoát, ngài chọn Trung Đạo — con đường tránh hai cực đoan. Lúc này, năm vị bạn tập hành cảm thấy thất vọng và rời bỏ ngài.

Nhưng khi Đức Phật giác ngộ 7 tuần lễ sau và quay lại tìm họ, tất cả năm vị đều chịu để nghe pháp. Trong bài pháp đầu tiên — gọi là Chuyển Pháp luân lần đầu (Dhammacakkappavattana Sutta) — tại vườn Lộc Uyển, Đức Phật thuyết pháp cho năm anh em này, và tất cả họ đều chứng đạo và trở thành những vị Arahan (A-la-hán), đạt đến tầng cao nhất của giác ngộ.

Tên gọi và nhân vật cá nhân

Các tên gọi của năm vị tu sĩ này trong các truyền thống khác nhau:

Theo Kinh Pāli:

1. Kauṇḍinya (Kiều-đà-duyên) — được coi là vị được độ đầu tiên.
2. Aśvajit (Tha-tú-đạ) — “người chiến thắng ngựa”, bạn tập hành lâu năm nhất.
3. Bhadraka (Ba-ba-đà) — “người tốt lành”.
4. Mahānāma (Ma-ha-na-ma) — “cái tên lớn lao”.
5. Aśoka (A-dục) — “không sầu”, nổi tiếng với sự bình tĩnh.

Theo truyền thống Hán-Việt:

• Tên gọi xen lẫn với danh từ chung “Bị độ” hay “Năm Bị độ”, và đôi khi chỉ riêng lẻ từng vị.

Mỗi vị trong năm người này sau này đều nổi bật với những điểm riêng:

• Kauṇḍinya nổi tiếng về tài thông hiểu pháp và trở thành một trong những người đầu tiên giảng dạy pháp.
• Aśvajit được tôn trọng vì lòng chuyên tâm lâu đời của mình.
• Các vị khác cũng đạt tới cấp độ A-la-hán và góp phần truyền bá pháp.

Bối cảnh: 6 năm khổ hạnh cùng Siddhārtha

Để hiểu tầm quan trọng của năm anh em Kiều-Trần-Như, cần biết bối cảnh lịch sử của họ với Đức Phật.

Sau khi xuất gia từ cung điện năm 29 tuổi, Siddhārtha tìm kiếm những đạo sư nổi tiếng để học pháp:

1. Với Āḷāra Kālāma — ngài học được các cấp độ tập trung cao, nhưng nhận ra chúng chỉ dẫn tới những trạng thái tạm thời, không phải giải thoát tối hậu.

2. Với Uddaka Rāmaputta — ngài lại học tăng tiến hơn, nhưng kết quả vẫn không khác biệt nhiều.

3. Với nhóm năm vị bạn tập hành (Kiều-Trần-Như) — trong khoảng 6 năm, Siddhārtha cùng họ thực hành khổ hạnh cực đoan (austerities): nhịn ăn, nhịn thở, tự đẽo thân thể… nhằm nạo dạo tâm và chinh phục cơ thể.

Tuy nhiên, sau 6 năm khổ hạnh, Siddhārtha nhận ra rằng những cực đoan này chỉ làm suy yếu thân thể mà không mang tới giác ngộ. Ngài quyết định từ bỏ khổ hạnh và chọn Trung Đạo — một con đường cân bằng giữa hưởng lạc và tự hành hạ.

Lúc này, năm vị bạn tập hành cảm thấy Siddhārtha đã “suy thoái” từ con đường khổ hạnh. Họ bỏ rơi ngài và chuyển đến nơi khác tu tập.

Chuyển Pháp luân lần đầu — Khi năm anh em trở lại

Khoảng bảy tuần lễ sau khi giác ngộ dưới cội bồ-đề, Đức Phật có ý định tìm lại năm vị bạn tập hành cũ. Ngài nghĩ: “Đây là những người tôi biết lâu, họ sẽ hiểu pháp nếu tôi thuyết giảng.”

Đức Phật đi đến vườn Lộc Uyển (Sārnāth, Isipatana), nơi năm vị này đang tu. Lúc đầu, họ có ý định xem thường Đức Phật và coi ngài như một người bình thường đã bỏ cuộc tu. Nhưng khi Đức Phật lên tiếng, một sức mạnh lạ lùng trong giọng nói và tư thế của ngài khiến năm vị buộc phải lắng nghe.

Trong buổi thuyết pháp này — Dhammacakkappavattana Sutta (Chuyển Pháp luân lần đầu) — Đức Phật diễn thuyết Tứ Diệu Đế cho lần đầu tiên:

1. Khổ Đế — cuộc sống toàn bộ là không toại nguyện.
2. Tập Đế — nguyên nhân của khổ là tham ái.
3. Diệt Đế — khổ có thể chấm dứt (Niết-bàn).
4. Đạo Đế — con đường dẫn tới sự chấm dứt (Bát Chánh Đạo).

Khi Đức Phật giảng xong lần thứ nhất, vị đầu tiên — Kauṇḍinya — đã chứng đạo và trở thành người thứ hai của Phật giáo giác ngộ (sau Đức Phật). Sau lần thuyết pháp lần thứ hai, tất cả năm vị đều chứng đạo và trở thành những vị Arahan.

Với sự kiện này, Tăng đoàn chính thức được thành lập với ba thành phần: Phật, Pháp, và Tăng. Năm vị này là nạn nhân (hay đúng hơn là những người nhận được ơn) đầu tiên của sự “chuyển pháp luân” — những người đầu tiên tự do chọn theo đạo Phật chứ không phải vì thuyết phục hoặc bất kỳ lý do bên ngoài nào.

Tầm quan trọng lịch sử và tinh thần

Năm anh em Kiều-Trần-Như không chỉ là những nhân vật lịch sử, mà còn mang ý nghĩa sâu xa về tinh thần:

1. Chứng tỏ tính bình đẳng của con đường tu tập

Sự xuất hiện của năm vị này chứng minh rằng:

• Giác ngộ không chỉ riêng cho Đức Phật.
• Bất kỳ ai có chuyên tâm và lắng nghe đúng pháp cũng có thể đạt tới mục tiêu cao nhất.
• Trung Đạo của Đức Phật là con đường khả thi cho mọi người, không phải chỉ cho những bậc hiền trí.

2. Khởi đầu chính thức của Tăng đoàn

Với sự xuất hiện của năm vị này, Tăng đoàn Phật giáo (Saṅgha) — cộng đồng những người thực hành pháp — đã trở thành hiện thực. Đây là một trong ba bảo vật của Phật giáo (Tam Quy Y: Phật, Pháp, Tăng).

3. Ý nghĩa về sự hoài nghi được tiêu tan

Ban đầu, năm vị này hoài nghi về Trung Đạo của Đức Phật. Nhưng họ đã sẵn sàng lắng nghe và trực tiếp kiểm chứng. Điều này phản ánh tinh thần Phật giáo: không tin tưởng mù quáng, mà tự mình trải nghiệm và xác minh.

4. Ghi dấu ấn lên lịch sử Phật giáo

Mỗi vị trong năm người đều sau này trở thành những vị giáo pháp nổi bật, góp phần lan truyền pháp đấn đến nhiều nơi. Họ là những tông tiên của Phật giáo mà mọi thế hệ sau này đều nhớ đến.

Kết nối với bài học hôm nay

Lịch sử của năm anh em Kiều-Trần-Như dạy chúng ta một bài học: Sự thay đổi tâm cơ là luôn luôn có khả năng.

Năm vị này từng hoài nghi, từng buộc phải đứng lên vì những sự kiện bên ngoài (Đức Phật đi tìm họ). Nhưng họ sẵn sàng nhìn lại những gì họ từng tin tưởng và chấp nhận những sự thật mới. Kết quả là họ trở thành những vị Arahan — những bậc đã hoàn toàn thoát khỏi khổ đau.

Chúng ta, những người học Phật ngày nay, cũng có thể học hỏi từ tinh thần này: cởi mở trước những ý tưởng mới, sẵn sàng kiểm chứng, và kiên tâm theo con đường đã chọn.

Các bài liên quan

• Tứ Diệu Đế — Bốn Chân Lý Cao Quý — Pháp được Đức Phật thuyết cho năm anh em lần đầu.
• Bát Chánh Đạo — Tám nhánh con đường giải thoát — Con đường cụ thể mà năm vị này đã noi theo.
• Cuộc đời Đức Phật — Từ thái tử đến bậc Giác Ngộ — Bối cảnh lịch sử đầy đủ hơn.
• Tam Quy Y — nương tựa Phật, Pháp, Tăng — Tằng đoàn mà năm anh em này là những thành lập viên đầu tiên.